Cannabis en cannabinoïden worden steeds vaker gebruikt door mensen met angst, depressie, PTSD of andere psychische klachten. Maar hoe sterk is het wetenschappelijke bewijs dat cannabis deze aandoeningen daadwerkelijk behandelt?
Een nieuwe systematische review en meta-analyse in Psychiatry Research geeft een behoorlijk nuchter antwoord. Na het beoordelen van 200 experimentele en observationele studies concluderen onderzoekers dat het huidige bewijs onvoldoende is om cannabis of cannabinoïden als eerstekeusbehandeling voor psychische of verslavingsstoornissen te adviseren.
Tweehonderd onderzoeken samengebracht
Onderzoekers van onder meer het National Drug and Alcohol Research Centre van UNSW Sydney doorzochten grote medische databases naar studies bij volwassenen.
Zij onderzochten onder meer angststoornissen, depressie, PTSD, ADHD, psychose en Tourette. Daarnaast werden cannabis-, alcohol-, opioïden- en tabaksverslaving meegenomen.
Uiteindelijk voldeden 82 experimentele en 118 observationele onderzoeken aan de criteria.
Daarmee behoort de analyse tot de bredere recente overzichten van cannabinoïden binnen psychiatrie en verslavingszorg.
Signaal bij angst, maar bewijs blijft onzeker
Bij gerandomiseerde onderzoeken zagen de onderzoekers gemiddeld een vermindering van angstsymptomen bij gebruik van cannabinoïden.
Op het eerste gezicht klinkt dat overtuigend.
Het probleem is dat de resultaten tussen onderzoeken sterk verschilden. De statistische heterogeniteit was zeer hoog en veel studies onderzochten angst slechts als bijkomende klacht bij mensen die eigenlijk voor een andere aandoening werden behandeld.
Daardoor is het moeilijk vast te stellen hoeveel voordeel mensen met een primaire angststoornis daadwerkelijk zouden hebben.
De onderzoekers beoordelen het bewijs daarom als beperkt en grotendeels van lage zekerheid.
PTSD-resultaat komt grotendeels uit één kleine studie
Ook voor PTSD werd een positief signaal gevonden.
Maar dat resultaat is gebaseerd op één kleine gerandomiseerde studie met slechts twintig deelnemers.
Een groot effect in een zeer kleine studie kan interessant zijn als aanleiding voor vervolgonderzoek, maar vormt geen stevige basis voor brede behandeladviezen.
De auteurs waarschuwen daarom dat claims over cannabis als bewezen PTSD-behandeling momenteel verder gaan dan het beschikbare bewijs rechtvaardigt.
Geen duidelijk voordeel bij depressie
Voor depressie was het beeld nog minder overtuigend.
In gerandomiseerde onderzoeken vonden de onderzoekers geen duidelijk klinisch voordeel van cannabinoïden ten opzichte van controlebehandelingen.
Ook hier waren de onderzoeken zeer verschillend van elkaar.
Veel studies waren bovendien niet specifiek ontworpen om depressie te behandelen, maar registreerden depressieve klachten als secundaire uitkomst.
Dat maakt het lastig om conclusies te trekken over cannabis als antidepressieve behandeling.
ADHD, psychose en Tourette leveren weinig bewijs op
Voor ADHD, psychotische stoornissen en Tourette vonden de onderzoekers eveneens weinig overtuigend bewijs dat cannabinoïden een belangrijk therapeutisch effect hebben.
De beschikbare studies waren vaak klein en methodologisch verschillend.
Dat is belangrijk omdat cannabis online regelmatig wordt besproken als zelfmedicatie voor uiteenlopende psychische klachten.
Persoonlijke ervaringen kunnen waardevol zijn, maar vormen geen vervanging voor gecontroleerd klinisch onderzoek.
Cannabis tegen cannabisverslaving werkt niet overtuigend
Opvallend genoeg keken de onderzoekers ook naar cannabinoïden als mogelijke behandeling van cannabis use disorder.
Het idee daarachter lijkt enigszins op nicotinevervanging: gecontroleerde cannabinoïden zouden mogelijk ontwenningsverschijnselen verminderen en afbouwen gemakkelijker maken.
De nieuwe review vindt daarvoor echter geen overtuigend bewijs.
In één gerandomiseerde studie werd zelfs een verslechtering van de ernst van cannabis use disorder gevonden. Voor craving en ontwenningsverschijnselen was geen duidelijk voordeel zichtbaar.
De auteurs benadrukken dat dit resultaat voorzichtig moet worden geïnterpreteerd omdat het op weinig studies is gebaseerd.
Ook weinig bewijs bij andere verslavingen
Cannabinoïden zijn eveneens onderzocht bij alcohol-, opioïden- en tabaksverslaving.
Daarvoor bleek de beschikbare evidence zeer beperkt.
Er waren te weinig hoogwaardige studies om betrouwbare conclusies te trekken over werkzaamheid.
Dat betekent niet dat toekomstig onderzoek geen toepassingen kan vinden.
Het betekent vooral dat de huidige wetenschappelijke basis nog onvoldoende is voor stevige medische claims.
Observationeel onderzoek klinkt vaak positiever
Een interessant verschil ontstond tussen gecontroleerde trials en observationele onderzoeken.
Studies waarin mensen in de dagelijkse praktijk werden gevolgd rapporteerden vaker verbeteringen in psychische klachten.
Maar juist deze onderzoeken hadden een relatief hoog risico op vertekening.
Iemand die zelf besluit cannabis te gebruiken kan bijvoorbeeld op allerlei manieren verschillen van iemand die dat niet doet.
Ook verwachtingen, andere behandelingen, levensstijl en selectie van deelnemers kunnen een rol spelen.
Daarom wegen gerandomiseerde klinische onderzoeken doorgaans zwaarder wanneer wetenschappers willen bepalen of een behandeling daadwerkelijk een effect veroorzaakt.
THC zorgde vaker voor stoppen vanwege bijwerkingen
De review keek ook naar veiligheid.
Het duidelijkste statistische veiligheidssignaal betrof THC. Deelnemers die THC kregen stopten bijna drie keer zo vaak met een studie vanwege bijwerkingen als mensen in de controlegroep.
Voor CBD en gecombineerde THC/CBD-producten waren de resultaten minder duidelijk.
Ook op dit gebied was de kwaliteit van het bewijs vaak laag, waardoor de precieze risico’s moeilijk te kwantificeren zijn.
Waarom dit onderzoek juist nu belangrijk is
De medische cannabismarkt groeit wereldwijd snel.
In landen als Duitsland, Canada, Australië en verschillende Amerikaanse staten kunnen patiënten onder voorwaarden cannabis of cannabinoïdeproducten voorgeschreven krijgen.
Tegelijkertijd verschuift de maatschappelijke perceptie.
Cannabis wordt steeds vaker gezien als wellnessproduct of natuurlijke behandeling voor stress, slaap en psychische klachten.
De wetenschappelijke literatuur ontwikkelt zich echter langzamer dan de markt.
Deze review laat daardoor een belangrijke kloof zien tussen de populariteit van cannabinoïden voor mentale gezondheid en de zekerheid van het beschikbare klinische bewijs.
Geen argument dat cannabis nooit medisch werkt
De onderzoekers concluderen nadrukkelijk niet dat cannabinoïden geen medische waarde hebben.
Cannabinoïdegeneesmiddelen worden bijvoorbeeld voor verschillende andere indicaties onderzocht en sommige producten zijn voor specifieke toepassingen goedgekeurd.
Ook binnen psychiatrie kunnen toekomstige grotere en beter opgezette onderzoeken uiteindelijk laten zien dat specifieke cannabinoïden, doseringen of patiëntengroepen wel voordeel hebben.
De huidige evidence is alleen nog te onzeker om cannabis breed als eerstekeusbehandeling voor psychische aandoeningen aan te bevelen.
Conclusie: populariteit loopt voor op het bewijs
De nieuwe meta-analyse levert geen eenvoudige boodschap op dat cannabis goed of slecht is voor mentale gezondheid.
Het beeld is veel genuanceerder.
Er bestaan signalen van mogelijk voordeel bij angst en PTSD, maar die zijn gebaseerd op studies met belangrijke beperkingen. Voor depressie werd geen overtuigend voordeel gevonden en voor andere psychische of verslavingsstoornissen is het bewijs grotendeels beperkt.
Daarmee lijkt de maatschappelijke belangstelling voor cannabis als behandeling momenteel sneller te groeien dan de wetenschappelijke zekerheid.
Voor patiënten betekent dat vooral dat zelfmedicatie iets anders is dan een bewezen behandeling.
Bronnen: Psychiatry Research en PubMed
