Cannabis werd duizenden jaren geleden al gebruikt om de geest te beïnvloeden. Archeologen hebben in Siberië direct bewijs gevonden dat mensen ongeveer 2.800 jaar geleden cannabis consumeerden voor de psychoactieve effecten.
De ontdekking werd op 5 november gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Onderzoekers vonden ongeveer duizend cannabiszaden in een koninklijke Scythische graftombe en detecteerden daarnaast verbindingen die samenhangen met THC in bijna drieduizend jaar oud menselijk haar.
Bijna drieduizend jaar oude cannabis
De ontdekking werd gedaan in Tunnug 1, een grote grafheuvel in de Russische republiek Tuva in Zuid-Siberië.
De grafheuvel behoort tot de Scythische cultuur, een nomadische samenleving die eeuwenlang grote delen van de Euraziatische steppe bewoonde.
Onderzoekers vonden in het centrale deel van de graftombe ongeveer duizend cannabiszaden. Zes daarvan werden rechtstreeks met koolstofdatering onderzocht.
De resultaten wijzen erop dat de zaden aan het begin van de achtste eeuw voor Christus in het graf werden geplaatst.
Daarmee zijn ze ongeveer 2.800 jaar oud.
THC-sporen in menselijk haar
Cannabiszaden alleen bewijzen niet dat mensen cannabis gebruikten om high te worden.
Cannabis werd in de oudheid namelijk ook gebruikt voor vezels, olie, voedsel en andere praktische toepassingen.
Daarom onderzochten wetenschappers ook menselijk haar dat uitzonderlijk goed bewaard was gebleven in de grafkamer.
Daarin werden moleculaire sporen aangetroffen die verband houden met THC, waaronder cannabinol, oftewel CBN. Dat ontstaat onder andere wanneer THC afbreekt.
Volgens het onderzoek vormt juist de combinatie van plantmateriaal en stoffen in menselijk haar het sterkste bewijs dat cannabis daadwerkelijk werd geconsumeerd.
Cannabis waarschijnlijk onderdeel van ritueel
De context waarin de cannabis werd gevonden maakt de ontdekking extra bijzonder.
Tunnug 1 was geen gewone begraafplaats, maar een monumentale grafheuvel voor mensen met een hoge sociale status.
De constructie heeft een diameter van ongeveer 140 meter en bevatte naast menselijke resten ook rijk versierde objecten en de resten van tientallen paarden. (reuters.com)
Volgens de onderzoekers is het waarschijnlijk dat cannabis onderdeel was van rituelen rond de begrafenis.
Hoe de cannabis precies werd gebruikt, is niet vastgesteld.
Een mogelijkheid is dat cannabis werd verbrand en de rook werd ingeademd. Ook orale consumptie kan niet volledig worden uitgesloten.
Herodotus schreef eeuwen later al over Scythische cannabis
De ontdekking is extra interessant omdat de oude Griekse historicus Herodotus eeuwen later opvallend vergelijkbare rituelen beschreef.
Rond 440 voor Christus schreef hij dat Scythen cannabis op hete stenen gooiden en vervolgens de dampen inademden.
Volgens zijn beschrijving werden de deelnemers daar zo enthousiast van dat zij luid riepen en juichten.
Historici waren altijd voorzichtig met zulke oude beschrijvingen, omdat Herodotus verhalen regelmatig uit tweede hand verzamelde.
De nieuwe vondst laat echter zien dat cannabis inderdaad een rol speelde binnen Scythische rituelen, honderden jaren voordat Herodotus zijn teksten schreef.
300 jaar ouder dan eerder bewijs
Tot nu toe kwam een van de bekendste vroege bewijzen voor psychoactief cannabisgebruik uit West-China.
Daar werden in ongeveer 2.500 jaar oude houten branders resten van cannabis aangetroffen. Onderzoekers concludeerden dat cannabis waarschijnlijk werd verhit tijdens begrafenisrituelen.
De Siberische ontdekking schuift het directe bewijs ongeveer drie eeuwen verder terug in de tijd. (mediarelations.unibe.ch)
Dat betekent overigens niet dat mensen pas 2.800 jaar geleden ontdekten dat cannabis psychoactieve effecten heeft.
De plant werd waarschijnlijk duizenden jaren eerder al door mensen gebruikt.
Archeologisch bewijs dat daadwerkelijk onderscheid kan maken tussen cannabis als vezelplant en cannabis als intoxicant is alleen veel moeilijker te vinden.
Cannabis werd mogelijk nog niet speciaal gekweekt voor THC
Een interessante vraag is of de Scythen destijds al cannabis selecteerden op sterke psychoactieve eigenschappen.
Dat kan de studie niet aantonen.
De gevonden zaden lijken waarschijnlijk afkomstig van relatief wilde cannabisplanten. Ook kan uit de resten niet worden bepaald hoe hoog het THC-gehalte van die planten was.
Moderne cannabisvariëteiten kunnen door tientallen jaren intensieve selectie zeer hoge THC-percentages bevatten.
De cannabis die de Scythen gebruikten kan dus aanzienlijk minder krachtig zijn geweest.
Hoeveel van het materiaal zij gebruikten en welke delen van de plant werden geconsumeerd, weten onderzoekers eveneens niet.
Oud cannabis-DNA kan nieuwe geschiedenis blootleggen
De vondst bevat nog een interessante wetenschappelijke schat.
Het DNA in het cannabisplantmateriaal is uitzonderlijk goed bewaard gebleven.
Onderzoekers zijn inmiddels begonnen met genetische analyses van de planten. Daarmee hopen ze uiteindelijk meer te leren over de domesticatie en verspreiding van Cannabis sativa door Eurazië.
Cannabis werd immers niet alleen gebruikt vanwege psychoactieve eigenschappen.
Hennepvezels waren eeuwenlang belangrijk voor kleding, touw en andere materialen. Zaden konden worden gegeten of tot olie worden verwerkt.
Door oud DNA te vergelijken met moderne cannabis- en hennepvariëteiten kan mogelijk beter worden gereconstrueerd wanneer mensen verschillende eigenschappen van de plant begonnen te selecteren.
Niet iedere wetenschapper is volledig overtuigd
Er bestaat ook discussie over hoe sterk het bewijs uit het menselijke haar precies is.
Een onafhankelijke forensisch toxicoloog wees tegenover Associated Press erop dat blootstelling van het haar aan cannabis in de graftombe mogelijk ook een deel van de gevonden chemische sporen zou kunnen verklaren.
Andere wetenschappers vinden de combinatie van haaranalyse, cannabiszaden, datering en archeologische context juist overtuigend.
De auteurs van de studie presenteren de vondst daarom als het oudste rechtstreeks gedateerde bewijs dat momenteel beschikbaar is voor cannabisgebruik vanwege de psychoactieve eigenschappen.
Conclusie: cannabis high is allesbehalve een moderne uitvinding
De vondst in Siberië laat zien hoe oud de relatie tussen mensen en cannabis werkelijk is.
Bijna drieduizend jaar geleden werd cannabis blijkbaar al gebruikt binnen een cultuur waarin de plant mogelijk een spirituele of rituele betekenis had.
De manier waarop cannabis werd geconsumeerd zag er ongetwijfeld compleet anders uit dan een moderne joint, vape of edible.
Maar het doel lijkt opvallend vertrouwd: mensen ontdekten dat Cannabis sativa niet alleen bruikbaar was als grondstof, maar ook de menselijke ervaring kon veranderen.
Bron: University of Bern
